Μπορεί να οριστεί η ευτυχία;
Η έννοια ευτυχία ετυμολογικά προέρχεται από τη σύνθεση του εὖ (=καλά) και της λέξης τύχη (τύχη/μοίρα) και η σημασία της διαμορφώνεται με το να έχει κάποιος καλή τύχη. Η κυριολεκτική αυτή σημασία της έννοιας συνδέει την ευτυχία με τη μοίρα, με την ύπαρξη των κατάλληλων εξωτερικών παραγόντων για να βιώσει το άτομο τη συναισθηματική κατάσταση της ευτυχίας. Ωστόσο, η ευτυχία δεν είναι μια κατάσταση έξω από εμάς, δεν καθορίζεται μόνο από εξωτερικούς παράγοντες και δύναται να επιτευχθεί ακόμα και εάν αντιμετωπίζουμε δυσκολίες. Μάλιστα, η έννοια της ευτυχίας σήμερα σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με το άτομο που την ορίζει, καθώς κάθε άτομο την προσεγγίζει με διαφορετικό τρόπο και επιχειρεί να την κατακτήσει με βάση τις δικές του συνθήκες ζωής και τα δικά του δεδομένα, ενισχύοντας την ψυχική ευημερία και την προσωπική ανάπτυξη. Για παράδειγμα, κάποια άτομα μπορούν να ορίσουν την ευτυχία ως μια συναισθηματική κατάσταση ικανοποίησης και χαράς που συνδέεται με τις σχέσεις και την προσωπική τους εξέλιξη, ενώ άλλα άτομα ενδέχεται να τη συνδέσουν με την προσφορά και τη δημιουργικότητα. Επίσης, άλλα άτομα μπορούν τη συνδέσουν μόνο με τις εξωτερικές συνθήκες και την έλλειψη δυσκολιών, ενώ άλλα άτομα επιτυγχάνουν το βίωμα της ικανοποίησης και της χαράς ακόμα και εάν αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Τα παραδείγματα αυτά της ευτυχίας και της προέλευσής της μας δείχνουν ότι η ευτυχία είναι μοναδική και σχετίζεται με τα άτομα.
Που βρίσκεται τελικά η ευτυχία;
Οι διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με την ευτυχία, αλλά και η ανάγκη των ατόμων να την αποκτήσουν, μπορεί να οδηγήσει σε ένα κυνήγι ορισμού και προσδιορισμού της ευτυχίας. Ωστόσο, το κυνήγι αυτό εν τέλει μπορεί να καταλήξει σε μια ατέρμονη προσπάθεια να γίνουμε ευτυχισμένοι και να κατακτήσουμε την ευτυχία, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε στο παρόν μας ποιες στιγμές τη βιώνουμε ήδη. Επίσης, μπορεί να οδηγήσει στον ετεροπροσδιορισμό της ευτυχίας, στην αναζήτηση αυτής έξω από εμάς και στην απόδοσή της μόνο σε εξωτερικούς παράγοντες και σε άλλα άτομα.
Η διαδικασία αυτή, όμως, μόνο το βίωμα της ευτυχίας δεν μπορεί να φέρει. Για να τη βρούμε είναι σημαντικό να στραφούμε σε εμάς και να διερευνήσουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε τα πράγματα, καθώς η δική μας οπτική στις δυσκολίες και στα αρνητικά, καθορίζει και το βίωμά μας. Η θετική και αισιόδοξη οπτική αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες για την επίτευξη της ευτυχίας, αλλά και της life satisfaction, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μιλάμε για άκρατη θετικότητα και άρνηση των αντικειμενικών συνθηκών που προκαλούν αρνητικά συναισθήματα και δυσκολίες. Η θετική και αισιόδοξη οπτική σχετίζεται περισσότερο με την αντίληψη και την πεποίθησή μας ότι μπορούμε να βιώσουμε τα αρνητικά, να τα διαχειριστούμε και μέσα από αυτά να τα εξελιχθούμε προς την κατεύθυνση που εμείς επιθυμούμε, μέσα από την ενσυνειδητότητα και τη διαχείριση συναισθημάτων. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται περισσότερο για την ενσυνείδητη διαχείριση των δυσκολιών, την αναγνώριση και αποδοχή των αρνητικών μας συναισθημάτων και στη συνέχεια, στη διερεύνηση των δυνατοτήτων μας για την ανάληψη δράσης. Η διαδικασία αυτή, λοιπόν, μας δείχνει ότι η ευτυχία δεν είναι κάτι που απλά το βρίσκουμε και ζούμε πλέον με αυτό, αλλά αποτελεί μια συνεχή διαδικασία εξέλιξης και βίωσης του παρόντος.
Ελένη Λαΐου
Ψυχοθεραπεύτρια – Σύμβουλος Γονέων και Οικογένειας
https://thegeniusfifi.com/psychologists/
Η Ευτυχία του σήμερα ως έργο συλλογικό
Η Παγκόσμια Ημέρα Ευτυχίας γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 20 Μαρτίου. Καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ το 2012 για να αναδείξει την ευτυχία ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και στόχο ζωής. Σκοπός της είναι η ευαισθητοποίηση για τη σημασία της mental wellbeing, η μείωση της ανισότητας και η προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Αυτός είναι ο, κατά γενική ομολογία, λόγος που γιορτάζουμε μια μέρα σαν κι αυτή. Αν, όμως, τη γιορτάζαμε όταν όντως είχαμε κατακτήσει τη συλλογική και προσωπική μας ευημερία, θα γιορτάζαμε άραγε ποτέ; Γιατί είναι τόσο δύσκολη η ευτυχία; Γιατί… σφίγγει το στομάχι μας όταν αναρωτιόμαστε αν είμαστε πραγματικά ευτυχισμένοι; Ίσως γιατί, όσο προχωράμε στον χρόνο, συνειδητοποιούμε ότι είμαστε ευτυχισμένοι όταν όλοι είναι ευτυχισμένοι. Γιατί η ευτυχία, δεν είναι ποτέ έργο προσωπικό, αλλά αποτέλεσμα κοινωνικών παραγόντων και κοινωνικής ευτυχίας. Ποιος είναι ευτυχισμένος σε έναν κόσμο γεμάτο δυστυχία και «κακές ειδήσεις»;
Στη σημερινή… παράξενη εποχή, κυριαρχεί η απομόνωση και ο ατομικισμός. Δεν είναι να αναρωτιέται κανείς «γιατί», εφόσον η παγκόσμια πολιτική σκηνή σήμερα φαίνεται να αγνοεί την ανθρώπινη οδύνη στους προϋπολογισμούς της. Παντού βλέπουμε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια να μπαίνει σε διαπραγμάτευση: Τα κοινωνικά αγαθά μετατρέπονται σε εμπορεύματα, αφήνοντας τους πολίτες εκτεθειμένους σε ένα «παιχνίδι της τύχης» για το αν θα έχουν πρόσβαση σε αυτά. Οι πολιτικές που εφαρμόζονται παράγουν βία, και καλλιεργούν μισαλλοδοξία και ρητορικές μίσους, στρέφοντας τη μία κοινωνική ομάδα εναντίον της άλλης. Ο πολιτικός κόσμος, επενδύει στην πολιτική του «φόβου» και, κλεισμένος στον εαυτό του και στην εμμονή της επανεκλογής, αναπαράγει αυτή τη μισαλλοδοξία ως έναν τρόπο επιβίωσης. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ευτυχία συχνά μετατρέπεται σε ένα προϊόν προς «πώληση» για να εντυπωσιάσουμε τους γνωστούς και η επικοινωνία μας γίνεται σύνδεση δια «αντιπροσώπου».
Το κοινωνικό κόστος που παράγεται μέσω αυτών των πρακτικών δεν υπολογίζεται ούτε είναι μετρήσιμο, τη στιγμή που «γονατίζουμε» πνευματικά όταν συνειδητοποιούμε ότι η ευτυχία μάλλον είναι προνόμιο για λίγους, συνεχίζοντας να την κυνηγάμε συνυφαίνοντας τον λόγο ύπαρξής μας με αυτή και νομίζοντας ότι, πράγματι, έχουμε την πλήρη ευθύνη για την κατάκτησή της.
Ο Άνθρωπος: Ζώον πολιτικόν και κοινωνικόν – Η Ευτυχία ως διακύβευμα Αντίστασης και Συνύπαρξης
Επιστρέφουμε στο υπαρξιακό ερώτημα για την ευτυχία. Πώς ευτυχούμε σε έναν κόσμο γεμάτο φόβο, μίσος και ανασφάλεια; Ο Αριστοτέλης φροντίζει να είναι πάντα επίκαιρος και να απαντά με απλότητα· πίστευε ότι η φύση έχει δώσει στον άνθρωπο ένα μοναδικό εργαλείο που τον διαχωρίζει από τα υπόλοιπα ζώα: τον Λόγο, ο οποίος τον εφοδιάζει με τη λογική και τη γνώση. Η γνώση οπλίζει ενάντια στον φόβο. Όταν κατανοούμε τις κοινωνικές και πολιτικές αιτίες της ανασφάλειάς μας, ο φόβος παύει να είναι παραλυτικός και γίνεται δυναμική αντιμετώπισης των δυσκολιών. Είχε πει, ακόμα, ότι όπως το χέρι δεν μπορεί να λειτουργήσει αν αποκοπεί από το σώμα, έτσι και ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι πραγματικά «άνθρωπος» αν αποκοπεί από το κοινωνικό σύνολο.
Για τον Αριστοτέλη, η «ευδαιμονία», όπως την ονόμαζαν τότε, δεν είναι ένα κάτι που αγοράζεις ή πετυχαίνεις μόνος σου· είναι μια «ενέργεια της ψυχής» που απαιτεί αρετή και κοινωνική αλληλεπίδραση, θεμέλιο της φιλοσοφίας ευτυχίας. Ο Αριστοτέλης θυμίζει πως η μοναξιά και ο φόβος δεν είναι η μοίρα μας, αλλά μια παρέκκλιση από αυτό που πραγματικά είμαστε· μια ζωντανή δύναμη που γεννιέται όταν βγαίνουμε από το “εγώ” μας για να συναντήσουμε το “εμείς”. Είναι η επιλογή μας να αντισταθούμε σε ό,τι μας εμποδίζει να ευτυχήσουμε, με οδηγό τη γνώση, την αλληλεγγύη και τη συλλογική διεκδίκηση.
Ειρήνη Σαμαρά
Φιλόλογος
