Η 8η Σεπτεμβρίου έχει ανακηρυχτεί Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού (International Literacy Day) από την UNESCO στις 17 Νοεμβρίου 1965 και εορτάστηκε για πρώτη φορά το 1966. Σκοπός της είναι η ανάδειξη της σημασίας της καταπολέμησης του αναλφαβητισμού για τα άτομα, τις κοινότητες και τις κοινωνίες. Με αφορμή αυτήν την ημέρα διοργανώνονται εορτασμοί ανά τον κόσμο.
Τι είναι ο αναλφαβητισμός;
Σύμφωνα με την UNESCO, αναλφάβητος είναι όποιος δεν έχει αποκτήσει τις απαραίτητες γνώσεις και ικανότητες για γραφή, ανάγνωση και αρίθμηση (ο οργανικά αναλφάβητος). Επομένως, ο αναλφαβητισμός είναι μια συνθήκη που κατεξοχήν αφορά στην παροχή εκπαίδευσης.
Οι σύγχρονες μορφές αναλφαβητισμού
Η πολυπλοκότητα της σύγχρονης ζωής, ο όγκος των διακινούμενων πληροφοριών καθώς και η ραγδαία εξέλιξη όλων των επιστημονικών πεδίων και της τεχνολογίας αποτελούν κάποιες από τις βασικές αιτίες για την εμφάνιση δύο επιπλέον νέων μορφών αναλφαβητισμού: του λειτουργικού και του ψηφιακού αναλφαβητισμού.
Ο λειτουργικά αναλφάβητος μπορεί μεν να έχει εκπαιδευτεί, αλλά δεν κατάφερε να διατηρήσει ή να καλλιεργήσει περαιτέρω τις γνώσεις και δεξιότητες που απέκτησε στο σχολείο, με αποτέλεσμα να αδυνατεί να προσλάβει, να κρίνει, να επεξεργαστεί και τελικά να κατανοήσει τα πολυσύνθετα δεδομένα της σύγχρονης πραγματικότητας.
Ο ψηφιακά αναλφάβητος δεν έχει τις βασικές γνώσεις χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών, διαδικτύου, smartphones, τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακών υπηρεσιών γενικότερα. Ο ψηφιακός γραμματισμός αποτελεί πλέον σημαντικό μέρος της εκπαίδευσης και της καθημερινής συμμετοχής στη σύγχρονη κοινωνία.
Αναλφαβητισμός: γεωγραφική κατανομή και ποσοστά
Στατιστικά, σύμφωνα με πηγές των Ηνωμένων Εθνών, ακόμη και σήμερα ένας στους δέκα νέους και ενήλικες εξακολουθεί να στερείται βασικών δεξιοτήτων αλφαβητισμού ή αλλιώς γραμματισμού, αριθμός που αγγίζει τα 745 εκατομμύρια, όπως και εκατομμύρια παιδιά αδυνατούν να επιτύχουν τα στοιχειώδη επίπεδα επάρκειας σε ανάγνωση, γραφή και αριθμητική.
Σε μία γεωγραφική κατανομή, το μεγαλύτερο ποσοστό οργανικού αναλφαβητισμού εντοπίζεται σε χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής και σε ορισμένες χώρες της Νότιας Ασίας.
Στον δυτικό κόσμο καταγράφεται το μικρότερο ποσοστό αναλφαβητισμού και το μεγαλύτερο ποσοστό γραμματισμού, δηλαδή το αντίθετο φαινόμενο, με μικρές αποκλίσεις, 98% στον γενικό πληθυσμό. Το μεγαλύτερο ποσοστό αναλφαβητισμού ως προς το φύλο κατέχουν οι γυναίκες παγκόσμια.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ – Ελληνική Στατιστική Αρχή, αναλφάβητος θεωρείται όποιος δεν διαθέτει απολυτήριο από το εξατάξιο δημοτικό σχολείο ή δεν έχει ολοκληρώσει τις στοιχειώδεις τάξεις του δημοτικού σχολείου και δεν μπορεί να διαβάσει ή να γράψει ένα απλό κείμενο.
Το ποσοστό του οργανικού αναλφαβητισμού στη χώρα μας εκτιμάται γύρω στο 4% με 9% των ενηλίκων (περίπου 960.000 άτομα), ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αφορά κυρίως άτομα άνω των 65 ετών και κατοίκους ορεινών ή ακριτικών περιοχών, ενώ στους νέους και ανηλίκους έως 15 ετών ο αλφαβητισμός ή γραμματισμός είναι σχεδόν απόλυτος (99,5%).
Αίτια και συνέπειες του αναλφαβητισμού
Ο αναλφαβητισμός – οργανικός, λειτουργικός και ψηφιακός – είναι ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα που οφείλεται σε πολλούς παράγοντες: οικονομικές δυσκολίες, ελλείψεις στο εκπαιδευτικό σύστημα, κοινωνικές ανισότητες και οικογενειακή αδιαφορία.
Οι συνέπειες του προβλήματος αυτού είναι τεράστιες σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Προκαλεί ανεργία, χαμηλό βιοτικό επίπεδο, αίσθηση κατωτερότητας, περιορισμένη κριτική σκέψη και συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, μειωμένη πρόσβαση στην πληροφορία και στον πολιτισμό, οικονομική στασιμότητα και αύξηση της βίας και εγκληματικότητας.
Τρόποι αντιμετώπισης του αναλφαβητισμού
Η αντιμετώπιση του αναλφαβητισμού – οργανικού, λειτουργικού και ψηφιακού – απαιτεί ολιστικά μέτρα και συνεργασία πολιτείας, σχολείου και οικογένειας.
Βασικοί τρόποι καταπολέμησης είναι η ενίσχυση της δημόσιας εκπαίδευσης, η επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, η στήριξη μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, η διαρκής επιμόρφωση ενηλίκων μέσω των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας, η αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας και των ψηφιακών εργαλείων μάθησης, η προώθηση της φιλαναγνωσίας από τη σχολική ηλικία και η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών για τις συνέπειες του φαινομένου.
Η γνώση πρέπει να είναι κτήμα όλων
Η 8η Σεπτεμβρίου, η Διεθνής Ημέρα Εξάλειψης του Αναλφαβητισμού ή Διεθνής Ημέρα Γραμματισμού, δεν είναι απλώς μία ευκαιρία για υπενθύμιση ορισμένων στατιστικών.
Η εξάλειψη του αναλφαβητισμού αποτελεί ένα βασικό θεμέλιο της δημοκρατίας, της κοινωνικής ισότητας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας δίκαιης και, προπαντός, βιώσιμης κοινωνίας.
Κάθε παιδί που στερείται το δικαίωμα στην εκπαίδευση, κάθε ενήλικας που δεν έχει τα μέσα να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του, αποτελεί μια χαμένη ευκαιρία για μια καλύτερη κοινωνία.
Η γνώση δεν θα πρέπει να αποτελεί προνόμιο των λίγων, αλλά να είναι κτήμα όλων.
Βάγια Γκάνια, Καθηγήτρια Αγγλικών
https://thegeniusfifi.com/language-teachers/
